Waarom werkt een geur zo goed op hoe je je voelt?

Je stapt na een regenbui de tuin in en ruikt die frisse, aardse geur van nat groen, of je zet een bos verse rozen op tafel en elke keer dat je erlangs loopt, word je er een beetje blij van. Of je slaat ’s avonds je bed open en ruikt het versgewassen linnen, en je weet eigenlijk al dat je lekker gaat slapen. Je hebt er niets voor gedaan, en toch voel je je anders dan een minuut ervoor. Een geur doet echt iets met hoe je je voelt, en vaak sneller dan je zelf doorhebt.

Maar niet elke geur doet dat even goed. In mijn werk merk ik steeds weer dat het verschil zit in waar die geur vandaan komt, uit een plant of uit een laboratorium, en of jij hem zelf lekker vindt. Daar gaat dit artikel over.

Wat gebeurt er als je iets ruikt?

Geur is het enige zintuig dat rechtstreeks binnenkomt in het deel van je hersenen waar je gevoel en je herinneringen zitten. Wat je ziet, hoort of voelt, wordt eerst door je hersenen verwerkt en geordend voordat je er iets van vindt, maar een geur gaat meteen door naar je gevoel. Daarom voel je een geur al voordat je erover hebt nagedacht, en daarom kan één luchtje je hartslag en je ademhaling rustiger maken, of je juist wakker schudden.

Dat is wat de geur doet. Daarnaast komen de essentiële oliën zelf, met alle stoffen waaruit ze bestaan, ook echt je lichaam binnen, via je longen als je ze inademt, en via je huid bij een massage of een lotion. Hoe dat werkt, lees je in wat is aromatherapie eigenlijk.

Waarom werkt een natuurlijke geur anders dan een nagemaakte?

Wordt een zeep, lotion of kaars op een natuurlijke manier gemaakt, dan komt de geur meestal uit essentiële oliën, soms samen met andere natuurlijke ingrediënten met een eigen geurtje, zoals honing, een plantenextract of cacaoboter. En in zo’n essentiële olie zit de hele plant, bij lavendel zijn dat meer dan honderd verschillende stofjes, bij roos zelfs een paar honderd. Een nagemaakte geur is vaak maar één of een paar van die stofjes, gemaakt in een laboratorium, en die ruikt dan misschien ongeveer hetzelfde, maar de werking heeft hij niet. Het is een beetje alsof je één noot hoort in plaats van het hele lied.

En dat verschil ruik je ook echt. Loop je een winkel binnen waar met natuurlijke ingrediënten gewerkt wordt, dan merk je het meteen. Nagemaakte geuren zijn scherp, ze overheersen alles en blijven lang in je neus hangen, en natuurlijke geuren zijn zachter en dringen zich niet op, ook niet als er tien verschillende geuren naast elkaar staan.

Wat ik daar zelf zo mooi aan vind, is dat een natuurlijke geur ook verandert. Eerst ruik je de frisse, lichte tonen, die het snelst verdampen, en daarna komen langzaam de warmere tonen naar voren, net als bij een bloem die je de hele dag laat staan. Zo ruik je in de loop van de dag eigenlijk steeds een ander stukje van dezelfde plant.

Waarom ruik je een nagemaakte geur zo sterk en zo lang?

Dat heeft een paar redenen. Een nagemaakte geur wordt vaak gemaakt van stofjes die met opzet zwaar zijn, zodat ze heel langzaam verdampen, en daar gaan dan nog extra stoffen bij die het verdampen van de rest afremmen. Die heten fixeermiddelen, en een van de bekendste is diethylftalaat, die je misschien nog kent uit het artikel hoe onschuldig is gewone verzorging eigenlijk. Sommige van die stofjes blijven zo wel een of twee dagen op je huid of in je kleren hangen, en daarom ruik je je wasmiddel of iemands parfum nog lang nadat diegene de kamer uit is.

Daarbij zit er van zo’n geurstof vaak veel in een product, juist zodat je hem goed ruikt, en dan wordt het al snel te veel. Het is dan eigenlijk geen geur meer die je ruikt, het is een geur die je overvalt.

Een essentiële olie werkt anders. Daar zitten geen zware geurstoffen of fixeermiddelen in die de geur vasthouden, wel de hele plant met al zijn stofjes, en daardoor is de geur zachter en voller tegelijk. Doe je een druppel op je huid of maak je er zelf een parfum van, dan verandert de geur in de loop van de tijd en is hij na een paar uur weer verdwenen. In een kaars of in geurstokjes ruik je hem natuurlijk veel langer, maar ook dan vult hij de ruimte zonder dat hij zich opdringt.

Waarom telt het zo dat je de geur zelf lekker vindt?

Gebruik je een geur voor hoe je je voelt, dan werkt hij alleen zoals je hoopt als jij hem ook echt lekker vindt. Een geur waar je een hekel aan hebt, geeft eerder onrust dan rust, ook als in elk boek staat dat hij kalmerend is.

Neem lavendel. Voor de een is dat de geur van de zomer en de linnenkast van haar moeder, en die wordt er meteen rustig van. Voor een ander ruikt het naar een ziekenhuis of een benauwd toilet, en dan doet dezelfde olie precies het tegenovergestelde. Je hersenen koppelen een geur aan wat je erbij hebt meegemaakt, en die herinnering weegt zwaarder dan wat er in het flesje zit.

In mijn massagepraktijk heb ik nooit met synthetische geuren gewerkt. Ik had een eigen massagelijn met verschillende gemengde oliën, en wat me daarbij altijd opviel, is dat lang niet iedereen voor dezelfde koos. Wat de een heerlijk vond, vond de ander maar niks, en dat zei niets over de olie, maar alles over wie er op de tafel lag.

Kies dus altijd een geur waar jij blij van wordt, ook als een ander zegt dat lavendel zo goed is. Twijfel je, ruik dan even aan het flesje of aan een zeep in die geur, en let op wat je lijf doet. Zakken je schouders, dan zit je goed.

Zet je een olie juist in voor iets specifieks, zoals tea tree bij een puistje of eucalyptus als je verkouden bent, dan draait het om wat de olie doet en is de geur een stuk minder belangrijk. Dan mag hij best wat minder lekker ruiken, als hij maar zijn werk doet.

Kun je een geur ook zelf koppelen aan rust?

Ja, dat kan. Omdat je hersenen een geur zo sterk aan een moment koppelen, kun je dat ook zelf gebruiken. Neem één geur die je fijn vindt, en gebruik die steeds op een moment dat je ontspant, in bad, bij het lezen, of als je ’s avonds even op de bank zit.

Doe je dat een paar weken, dan gaat je lijf die geur vanzelf koppelen aan dat rustige gevoel. En ruik je hem daarna op een drukke dag, bij de kraan op je werk of uit een zakdoekje in je tas, dan komt dat gevoel een beetje mee.

Waarom vrolijkt de ene geur je op en kalmeert de andere?

Dat zit hem in de stofjes waaruit een olie bestaat. Elke essentiële olie is een mengsel van tientallen tot honderden stofjes, en welke daarvan de boventoon voeren, bepaalt grotendeels wat een olie met je doet. Grofweg kun je ze in vier groepen verdelen.

Een mooie vuistregel is daarom, hoe lichter en frisser een geur, hoe meer hij je oppept, en hoe zachter of warmer, hoe meer je ervan ontspant. Maar het blijft een samenspel van al die stofjes, en daar zit nou net het mooie. Bergamot is bijvoorbeeld een citrusvrucht en ruikt fris, maar er zitten ook veel van die zachte, kalmerende stofjes in, en daarom geeft bergamot je tegelijk een licht en een rustig gevoel.

Welke geur past bij welk moment?

Er is geen goede of foute geur, maar sommige oliën passen nou eenmaal beter bij het ene moment dan bij het andere. Een paar combinaties die goed werken.

Hoe gebruik je een geur elke dag?

Je hoeft er geen kast vol flesjes en branders voor in huis te halen. Een geur zit al in heel veel dingen die je elke dag gebruikt, en met een beetje aandacht wordt elk van die momenten een klein rustpunt.

Een geur gaat recht naar je gevoel, en wie dat weet, kan elke dag een paar keer heel even kiezen hoe hij zich wil voelen.

Wil je meer weten over wat natuurlijke verzorging met je huid, je haar en je humeur doet? In mijn gratis e-book lees je het hele verhaal.

Bronnen
Herz, R. (2016), geur, emotie en herinnering, Brain Sciences
Koulivand e.a. (2013), lavendel en het zenuwstelsel, Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine
Goel e.a. (2005), lavendel en diepe slaap, Chronobiology International
Lehrner e.a. (2000), sinaasappelgeur in de wachtkamer van de tandarts, Physiology & Behavior
Samenstelling van lavendelolie en van Rosa damascena (2024), BMC Complementary Medicine and Therapies
Hongratanaworakit & Buchbauer (2006), ylang ylang, bloeddruk en rust, Phytotherapy Research
Moussaieff e.a. (2008), wierook en kalmerende werking, The FASEB Journal